Opowieść o pancerzu – cz.1. – jak „hartowała się stal”,albo pancerz z bronią w tle.

Choć tytuł „Jak hartowała się stal” dla humanisty i wprawnego historyka może być rozpoznany jako tytuł stalinowskiej agitki, to w istocie oprócz zwykłych narzędzi rolniczych i rzemieślniczych – Stal,podobnie jak pseudonim „Stalin” ma bardziej złowrogie znaczenie. Wiemy jakie ono jest. Broń. Lecz nie dostrzegamy tak wyraziście ważnej rzeczy. W cieniu narzędzi do zabijania rozwijały się narzędzia ratujące życie. Hełmy,zbroje,pancerze – owszem – wprawnym zabójcom jakimi w gruncie rzeczy są żołnierze umożliwiły odebranie większej liczby żyć,lecz jako takie zawsze były narzędziami ochrony życia.

Wyścig pomiędzy narzędziami zabijania, a narzędziami ochrony życia, niknie w mrokach dziejów – lecz trwa do tej pory. Z początku skórzane czy drewniane odzienie czy tarcze,z czasem coraz bardziej zaawansowane twory, w odpowiedzi,na coraz doskonalsze środki zabijania.

Pierwszym spośród trwale zastosowanych i trwających w jakiś sposób po dziś dzień środków ochrony życia był hełm,a także – przestarzała dziś zbroja rycerska

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/90/Maximilienne-p1000557.jpg/320px-Maximilienne-p1000557.jpg

Lecz pancerze – tak jak i miecze – bywały różne.

Cytat z „Krzyżaków” Sienkiewicza (tom II):


— A Zbyszko? Zali zacną ma zbroję?
— Ma ich kilka zacnych, a najlepszą tę zdobyczną po Fryzie, bo w Mediolanie kuta. Jeszcze przed rokiem była cośkolwiek na Zbyszka za luźna, ale ninie w sam raz.
— To już przeciw takiej żadna broń nie poradzi, prawda?
— Co ręka ludzka zrobiła, przeciw temu ręka ludzka poradzi. Na mediolańską zbroję — mediolański miecz albo też strzały Angielczyków


Za jedną z najdoskonalszych stali – jednak na miecze – uznawano stal z Damaszku – zwaną stalą damasceńską, lub damaskiem. Nieprzypadkowo,bowiem współcześni uczeni dowiedli,że stal ta zawierała w swej strukturze nanorurki węglowe które ją znacznie wzmacniały. Oczywiście o nanorurkach ówcześni kowale nie wiedzieli,tym bardziej należy uszanować ich kunszt i szczęście,ponieważ w ówczesnych czasach często trafiała się jednak krucha i łamliwa broń.Ówczesna stal bowiem często nie spełniałaby dzisiejszej definicji stali jako stopu żelaza z węglem, zawierającego do 2,11% węgla,a poddawana była zwykle dużo mniej dokładnym,jeśli chodzi o zakres temperatur – procesom hartowania

Prymitywne formy wytopu – czy to w dymarkach,czy to w prymitywnych piecach hutniczych, powodowały,że stal była bardziej nawęglona,co wiązało się – zwłaszcza po hartowaniu – właśnie z kruchością.Prymitywne narzędzia ograniczały możliwości kowala.Bardzo wiele zależało zatem od wiedzy i zdolności kowala prowadzącego dalszą obróbkę,a jej możliwości były dużo bardziej ograniczone,niż w przypadku miecza.Zbroja tak jak miecz była twarda i chroniła przed ostrzem – ale silniejsze uderzenie miecza czy topora bojowego,już nie mówiąc o kopii czy kuszy, mogło doprowadzić do jej przebicia. Jednocześnie musiała być jednak dopasowana,a czasem nawet w miarę ergonomiczna.Problem otrzymania sprawnej i a nawet do pewnego stopnia elastycznej stali jednak był przezwyciężany przez dawnych mistrzów płatnerskiej i kowalskiej sztuki.

Wikipedia - dymarka - rekonstrukcja z miejscowości Brusiek

W zasadzie, można było stosować głównie dwa rodzaje obróbki – cieplną (nagrzewanie) i plastyczną. Kowal który chciał wykuć miecz w zasadzie miał o tyle dobrze,że mógł stosować również rozmaite rozwiązania prymitywnej – lecz skutecznej – metalurgii,takie jak wykorzystanie moczu przy azotowaniu.Chemia była wtedy stosunkowo prymitywna,znano raczej jej szarlatańską wersję – Alchemię .Wynikały stąd pewne ograniczenia jeśli chodzi o pracę kowala czy płatnerza oraz ówczesnych metalurgów. W zasadzie podstawą była ciężka praca zwiększająca stopień przekucia umożliwiająca tworzenie bardziej włóknistej i drobnoziarnistej struktury,bowiem sama nawet obróbka cieplna żelaza (w tym hartowanie i odpuszczanie) ograniczała się do znajomości barw powiązanych z temperaturą,jak na poniższym obrazku:

Ale wynalezienie kuszy,a później wprowadzenie prochu i broni palnej wszystko zmieniło. Zbroja nie chroniła już tak dobrze przed pociskiem karabinowym. Stopniowo więc została wyeliminowana,pozostały jednak gdzieniegdzie pełniące funkcję ozdobną hełmy. Niebawem jednak,dzięki udoskonaleniu procesów metalurgicznych,stosunkowo lekkie hełmy powróciły na pole walki.

W początkach XX wieku,Polski wynalazca Jan Szczepanik pochodzący ze Zręcina pod Krosnem (co ciekawe – z tej samej okolicy, w której mieszkał wcześniej Ignacy Łukasiewicz) opracował jednocześnie z innym Polskim wynalazcą który wyjechał do USA – Kazimierzem Żegleniem. Ówczesna tkanina kuloodporna uratowała życie króla Hiszpanii Alfonsa XIII.Współczesne pancerze oraz kamizelki kuloodporne wykorzystują włókna aramidowe i tworzywo znane jako Kevlar (nazwa Kevlar® jest zastrzeżonym znakiem handlowym DuPont) czyli polimer znany chemikom jako:

PPTA, poli(tereftalano-1,4-fenylodiamid) lub poli(p-fenylotereftalanoamid), -[-CO-C6H4-CO-NH-C6H4-NH-]n

Co ciekawe materiał ten odkryła w USA córka Polskich emigrantów Stephanie Kwolek (Chwałek).

W praktyce jednak, wciąż w kamizelkach kuloodpornych stosuje się niekiedy również wkładki stalowe w celu lepszego zabezpieczenia ciała.Są one nieco mniej odporne niż tytanowe,ale dzięki temu,że pękają rozpraszają energię.Same włókna aramidowe jak kevlar mają również swoje wady i niedostatki – dla przykładu, kevlar źle sobie radzi z naprężeniami ściskającymi oraz wilgocią.

Ponadto nie zapominajmy,że oprócz środków ochrony indywidualnej, przez lata istniały środki ochrony zbiorowej – twierdze.Początki epoki muszkietów i przyszłych karabinów, to również początki idei opancerzonych ruchomych twierdz – czołgów – projekt pierwszego czołgu opracował Leonardo da Vinci.Lecz ruchome twierdze z metalu znane jako czołgi oraz transportery opancerzone to już dalsza część historii,wprowadzono tak naprawdę je dopiero w XX wieku. Jest to miejsce ,na następną część tej historii.część współczesną,w której będzie więcej współczesnych informacji technicznych na temat stalowego pancerza,nie sucha wiedza historyczna.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s